4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca teşebbüslerin cirolarının %10’una kadar idari para cezası verme yetkisine sahip olan Rekabet Kurumu ayrıca Kanun’da öngörülen tedbirleri uygulamaktadır. Bu noktada, Rekabet Kurulu’nun vermiş olduğu kararla ilgili olarak hukuken bazı önlemleri almak ve yargı önünde gerekli başvuruları süresinde yapmak gerektiği aşikardır. Baştan sona karmaşık olan bu sürecin yaptırıma konu edilen teşebbüsler tarafından bilinmesinde büyük faydalar bulunmaktadır. “Rekabet Kurulu Soruşturmalarına Hazırlık Rehberi” olarak hazırlanan bu makale bu şirketler tarafından incelendiğinde, teşebbüs en azından soruşturma sürecinde kendisini daha iyi savunabilir durumda bulacaktır. Rekabet Kurulu tarafından teşebbüse yaptırım uygulanması  halinde de yargı önünde iddialarını güçlü bir şekilde dile getirebilir durumda olacaktır. Bu itibarla, gerek soruşturma sürecinin gerekse de yargılama aşamasının dikkatle yürütülmesi şirket yönünden hayati öneme sahiptir.

Rekabet Kurulu’nun bir olayı inceleyip karara bağlaması kısaca su şekilde olmaktadır. Kurul, ihbar, şikayet veya resen başka kaynaklardan öğrendiği bir rekabeti sınırlayıcı uygulama hakkında ya doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açmaya gerek olup olmadığını anlamak için önaraştırma açmaya karar verir. Soruşturma açmaya karar verilirse taraflar bundan bilgilendirilir. Önce, bir yazışma, yazılı iddia ve savunmaların ileri sürülmesi aşaması vardır. Daha sonra sözlü savunma devresi başlar; bundan sonra bir karara ulaşılır.

Sonuçta, usul kuralları dört aşamadan oluşmaktadır. Bunlar;

Önaraştırma,

Soruşturma,

Sözlü savunma toplantısı,

Nihai karardır.

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’da Önaraştırma Usulü

Rekabet Kurulu, resen veya kendisine intikal olan başvurular üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için araştırma yapılmasına karar verir (m. 40/1). Rekabeti sınırlayıcı anlaşma ve uygulamalarının sona erdirilmesinde meşru bir menfaati olan herkes şikayet hakkına sahiptir. Kaldı ki, Kurul’un belirli bir olayı soruşturmak için şikayet alması da şart değildir. Kanun’da belirtildiği üzere ihbar üzerine ya da resen önaraştırma veya soruşturma başlatılmaktadır.

Önaraştırma yapılmasına karar verildiği takdirde, Rekabet Kurulu Başkanı, meslek personeli uzmanlarından bir ya da bir kaçını araştırma yapmak üzere raportör olarak görevlendirir (m. 40/II). Önaraştırma yapmakla görevlendirilen raportör, 30 gün içinde elde ettigi bilgileri, her türlü delilleri ve konu hakkındaki görüşlerini Kurul’a yazılı olarak bildirir (m. 40/III). Görüldüğü üzere önaraştırmada taraflardan savunma istenmesine dair bir zorunluluk yoktur.

Önaraştırma raporunun Rekabet Kurulu’na teslimini takip eden 10 gün içinde, Kurul elde edilmiş olan bilgileri değerlendirerek karar vermek üzere toplanır ve soruşturma açılmasına veya açılmamasına karar verir (m. 41).

Soruşturma açılması kararı nihai karar olmadığından 51/3 madde gereğince, Rekabet Kurulu üyelerinin en az üçte birinin toplanması ve toplantıya katılanların salt çoğunluğunun oylarıyla alınır. Kurul 7 üye olduğuna göre, bunun üçte biri, üç üyeden, bunun da salt çoğunluğu iki üyeden oluşur.

Soruşturmanın açılmaması kararı ise dosyanın işlemden kaldırılması sonucunu doğuracağından nihai karardır. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 51/1. maddesine göre en az 5 üyenin katılımı ve bu üyelerin dördünün aynı yönde oy vermesiyle karar alınabilir. İlk toplantıda karar için gerekli nisabın sağlanamadığı durumlarda, Başkan ikinci toplantıya tüm üyelerin iştirakini sağlar. Ancak bunun mümkün olmaması halinde karar, toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Bu durumda da toplantı nisabı birinci fıkrada belirtilenden (5 Üye) az olamaz. İkinci toplantıda oylarda eşitlik olması halinde Başkanın bulunduğu tarafın oyu üstün sayılır. (51/2)

Görüldüğü gibi, yapılan başvuruların önaraştırmaya tabi tutulması ve bunun sonucunda ya soruşturmanın derinleştirilerek devamına ya da başvuruların ciddi bulunmayarak son verilmesine karar verilmesi sistemi benimsenmiştir.

Önaraştırma, Rekabet Kurulu’nun elinde doğrudan doğruya soruşturma açmaya yetecek kadar bilgi olmadığı durumlarda, daha fazla bilgi elde edebilmek için başvurulacak bir aşamadır. Dolayısıyla, 40/1. maddenin lafzına göre Kurul, bir ihbar veya şikayet üzerine ya, yeterli delil varsa soruşturma açılmasına ya da, yeterli delil yoksa önaraştırma açılmasına karar vermek zorundadır. Başka bir seçenek düşünülmemiştir.

4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’da Soruşturma Usulü

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 43, 44. ve 45. maddelerinde soruşturma safhasındaki usul ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Soruşturma yapılmasına karar verildiği takdirde, Rekabet Kurulu, görevli raportör veya raportörleri belirler. Soruşturma en geç 6 ay içinden tamamlanır. Gerekli görüldüğü hallerde bir defaya mahsus olmak üzere Kurul tarafından 6 aya kadar ek süre verilebilir. Rekabet Kurulu, başlattığı soruşturmaları, soruşturmaya başlanması kararının verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ilgili taraflara bildirir ve tarafların ilk yazılı savunmalarını 30 gün içinde gönderilmesini ister. Taraflara tanınan ilk yazılı cevap süresinin başlayabilmesi için Kurul’un bu bildirim yazısı ile birlikte, iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgiyi ilgili taraflara göndermesi gerekir. (m. 43).

Rekabet Kurulu adına hareket eden ve Kurul tarafından belirlenip görevlendirilen raportörlerden oluşan bir heyet, soruşturma safhasında Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 14. maddesinde düzenlenen bilgi isteme ve 15. maddesinde düzenlenen yerinde inceleme yetkilerini kullanabilir. Belirlenen bu süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilginin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilir. Rekabet Kurulu’nun soruşturma safhasında, Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddia edilen kişi veya kişiler, kararı etkileyebilecek her türlü bilgi ve delili her zaman Kurul’a sunabilirler. Haklarında soruşturmaya başlandığı bildirilen taraflar sözlü savunma hakkını kullanma talebine kadar Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir nüshasının kendilerine verilmesini isteyebilir. Rekabet Kurulu, tarafları bilgilendirilmeyi ve savunma hakkı vermediği konuları kararlarına dayanarak yapamaz (m. 44).

Soruşturma safhası sonunda hazırlanan rapor, tüm Rekabet Kurulu üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ olunur. Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği belirlenenlere yazılı savunmalarını 30 gün içinde Rekabet Kurulu’na göndermeleri tebliğ edilir. Bu verilen savunma ikinci yazılı savunmadır. Tarafların gönderecekleri savunmalarına karşı, soruşturmayı yürütmekle görevlendirilenler 15 gün içinde ek yazılı görüş bildirir ve bu da tüm Rekabet Kurulu üyeleri ile ilgili taraflara bildirilir. Taraflar 30 gün içinde bu görüşe cevap verebilirler. Tarafların haklı gerekçeler göstermesi halinde bu süreler bir kereye mahsus olmak üzere ve en çok bir katına kadar uzatılabilir. Tarafların süresi içinde verilmeyen savunmaları dikkate alınmaz. (m. 45)

Bu andan itibaren soruşturma heyetinin görevi bitmekte bunun yerine artık Rekabet Kurulu’nun görevi başlamaktadır. Bu safhaya karar safhası adı verilmektedir. Soruşturma safhasında tüm yazılı deliller toplanmış, taraflar üç kez yazılı savunma vermiş, soruşturma heyeti ise soruşturma raporunu ve rapora karşı tarafların gönderdikleri savunmalara karsı ek görüşünü bildirmiş, dosya tekemmül etmiştir (m. 45/2). Bundan sonra karar safhasında bu belgeler incelenecek, taraflardan birisi isterse sözlü savunmalar dinlenecek ve karar verilecektir.

Diğer yandan, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 43. maddesinde soruşturmanın süresini 6 ay olarak saptanmış olup, Rekabet Kurulu tarafından bu sürenin 6 aya kadar uzatılabileceği hükmü bağlanmıştır. Ancak bu sürelere uyulmamasının yaptırımı RKHK’da öngörülmemiştir.

Sözlü Savunma Toplantısı ve Karar Safhası

Daha önceki bölümlerde belirtildiği üzere soruşturma aşaması, soruşturma heyetinin ek görüşlerinin bildirmesi ve buna karşı taraflara görüşlerinin bildirmesi için süre vermesi ile bu sürenin sonunda bitmekte olup, bu safhasının bitmesi ile soruşturma heyetinin görevi sona ermekte ve dosya doğrudan Rekabet Kurul tarafından yürütülmeye başlanmaktadır. Bu aşamada sözlü savunma toplantısı ve karar safhası diyebileceğimiz iki aşama bulunmaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 46. maddenin 1. fıkrasına göre sözlü savunma toplantısı, tarafların cevap dilekçesi ya da savunma dilekçelerinde sözlü savunma hakkını kullanmak istediklerini bildirmeleri üzerine yapılır. Ayrıca Rekabet Kurulu kendiliğinden sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verebilir.

Bu hükme göre şikayetçi taraf soruşturma raporuna veya ek görüşe “cevap dilekçesinde” sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep edebilir, ya da savunma tarafı soruşturma raporu veya ek görüş hakkındaki savunma dilekçelerinde sözlü savunma toplantısı talep edebilirler. Şikayetçi taraf veya savunma tarafının sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmeleri halinde Rekabet Kurulu sözlü savunma toplantısı düzenlemek zorundadır. Taraflar böyle bir talepte bulunmasalar bile Kurul kendi yetkisine dayanarak da sözlü savunma toplantısı düzenleyebilir.

Soruşturma safhasının bitiminden itibaren en az otuz, en çok altmış gün içinde yapılması gereken sözlü savunma toplantısının davetiyeleri, toplantı gününden itibaren otuz gün önce taraflara gönderilmiş olmalıdır (m. 46/II).

Kanun’un 44. maddesinde öngörülen “Kurulun soruşturma safhasında, bu Kanunu ihlal ettiği iddia edilen kişi veya kişiler, kararı etkileyebilecek her türlü bilgi ve delili her zaman kurula sunabilirler” kuralı ile dinlenilme hakkının yazılı olarak kullanılması da mümkün bulunmaktadır.

Diğer yandan, yönetimde demokrasinin unsurlarından biri de idarenin karar almak üzere yaptığı toplantıların, isteyenin “yetkili olarak” katılmaya hakkı bulunduğu şeklindeki “aleni” yani açık olmasıdır. Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 47. maddesinde, “genel ahlakın ve ticari sırların korunması gerekçesi ile, sözlü savunma toplantısının gizli olarak yapılmasına karar verilmesi” dışında sözlü savunma toplantılarının açık olarak yapılacağını hüküm altına almıştır.

Şikayetçi veya savunma tarafının sadece birinin gelmesi halinde de sözlü savunma toplantısı yapılır. Her iki taraf gelmezse sadece doğrudan veya dolaylı menfaati olan üçüncü kişi gelirse sözlü savunma toplantısının yapılmaması ve 48. maddenin son fıkrasına göre toplantı tarihinden, sonraki bir hafta içinde dosya üzerinde yapılacak incelemeye göre kararın verilmesi gerekmektedir.

Sözlü savunma toplantılarını Kurul Başkanı veya Kurul Başkanı’nın toplantıya katılmadığı durumlarda Kurul İkinci Başkanı yönetir. Toplantı Kurul Başkanı veya İkinci Başkan ile en az 4 Kurul üyesinin katılımı ile yapılır. Sözlü savunma toplantıları en çok birbirini izleyen beş oturumda tamamlanır. Ve bir gün içinde yapılan çeşitli toplantılar bir oturum sayılır (m. 47/II-III).

Sözlü savunma toplantısı yapılması halinde aynı gün, bu mümkün olmaz ise gerekçe ile birlikte 15 gün içinde karar verilir. Sözlü savunma toplantısı yapılmamışsa, soruşturma safhasının bitiminden itibaren 30 gün içinde karar verilir (m. 48/I-II).

Nihai Karar Aşaması

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 48. maddesine uyarınca, sözlü savunma toplantısı tamamlandıktan sonra aynı gün, bu mümkün olmazsa 15 gün içinde karar toplantısı yapılarak Rekabet Kurulu’nca bir sonuca ulaşılacağı, sözlü savunma toplantısı yapılmamışsa, soruşturma safhasının bitiminden itibaren 30 gün içinde karar verileceği, ayrıca sözlü savunma yapılmasına karar verilmesine rağmen ilgili tarafların sözlü savunmaya gelmemesi halinde, kararın, belirlenmiş toplantı tarihinden sonraki bir hafta içinde dosya üzerinde yapılacak incelemeye göre verileceği hükme bağlanmıştır.

Rekabet Kurumu’nun karar organı Kurul olması nedeniyle çalışma yöntemi de Rekabet Kurulu’nca belirlenmektedir. Kurul’un çalışma esasları 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir. Buna göre: Rekabet Kurulu Başkan tarafından, Başkan’ın bulunmadığı izin, hastalık yolculuk ve diğer hallerde İkinci Başkan tarafından yönetilir ve temsil edilir. Toplantıyı Kurul Başkanı yönetir ve karara bağlanacak gündemi toplantıdan önce belirleyerek Kurul üyelerine bildirir. Kurul üyeleri kendileri ve üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar sıhri hısımlarıyla ilgili olaylarda müzakere ve oylamaya katılamazlar (m.28).

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 50. maddesinde Rekabet Kurulu’nun çalışma yöntemi tekrar belirtilmiştir. Buna göre, görüşmeyi Kurul Başkanı ve Başkan’ın görüşmeye katılmadığı durumlarda İkinci Başkan yönetir ve karara bağlanacak konuları belirler. Bu Konular serbestçe tartışıldıktan sonra Başkan oyları toplayacak ve en son kendi oyunu kullanacaktır (m.50).

Rekabet Kurulu kararları gizli görüşme sonucu alınır ve alenen tefhim edilir. Hiçbir Kurul üyesinin oyu çekimser olamaz. Görüşmelere mazeretli olanlar dışında sözlü savunma toplantısında hazır bulunmuş olan üyelerin katılmaları zorunludur (m. 49).

Rekabet Kurulu, nihai kararlarında Başkan ya da İkinci Başkan dahil en az toplam 5 üyenin katılımı ile toplanır ve en az 4 üyenin aynı yönde oy kullanması ile karar verir. İlk toplantıda karar için gerekli nisabın sağlamadığı durumlarda, Başkan ikinci toplantıya tüm üyelerin iştirakini sağlar. Ancak bunun mümkün olmaması halinde karar, toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Bu durumda da toplantı nisabı birinci fıkrada belirtilenlerden (5 üye) az olamaz. İkinci toplantıda oyların eşitlik olması halinde Başkan’ın bulunduğu tarafın oyu üstün sayılır (m. 51/1-2)

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’da, bir idari işlem olan Rekabet Kurulu kararında yer alacak hususlar tek tek saptanmıştır. Buna göre kararda, “a) Kararı veren Kurul üyelerinin adları ve soyadları, b) İnceleme ve araştırmayı yapanların adları ve soyadları, c) Tarafların ad ve unvanları ile ikametgahları ve ayırıcı nitelikleri, d) Tarafların iddialarının özeti, e) İnceleme ve tartışılan ekonomik ve hukuki konuların özeti, f) Raportörün görüşü, g) İleri sürülen bütün delillerin ve savunmaların değerlendirilmesi, h) Gerekçe ve kararların hukuki dayanağı, ı) Sonuç, k) Varsa karşı oy yazıları,” yer alması gerekir.

Bu açıklamalardan sonra, teşebbüsünüzün rekabet soruşturmalarında uzman bir ekip tarafından temsil edilmesini ve soruşturma sürecinin uzman kimselerce sürdürülmesini istemez misiniz? Bu süreç oldukça karmaşıktır ve uzmanlık ister. Üstelik sürecin sonunda çok ağır bir yaptırım olarak idari para cezası da öngörülmüştür.

Bu bilgi notu; teşebbüslerin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümleriyle doğan   hak ve yükümlülükleri konusunda genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sağlanan bu bilgilerle teşebbüsler kendileri hakkında faydalı olacağını düşündükleri eylemleri hayata geçirebilirler. Ancak, Rekabet Hukuku süreci karmaşık ve uzmanlık isteyen bir süreçtir. Bu alanı bilmeden atılacak adımlar hak kaybını da beraberinde getirir. Detaylı bilgi ve hak kaybının önlenmesi için uzman görüşü alınması tavsiye edilir.